معنای راهبردی افزایش صادرات نفت به کشورهای آسیایی چیست؟

آنچه در این اقدام اروپا به طور خاص اسراییل و آمریکا را خوشحال می کرد این بود که اتحادیه ی اروپا علاوه بر قطع خرید نفت از ایران، شرکت های بیمه ی اروپایی را نیز از بیمه ی نفت کش ها و محموله های نفتی ایران منع کرد و به این ترتیب تمام مشتریان نفت ایران از جمله آن ها که در آسیا قرار داشتند با مشکل بیمه ی محموله های نفتی مواجه شدند.

تحلیل غربی ها این بود که تحریم های بیمه ای به طور مؤثر از صادرات نفت ایران به کشورهای آسیایی خواهد کاست و به این ترتیب ایران هم زمان بازارهای مهمی را در آسیا و اروپا از دست می دهد و در نتیجه درآمد آن به طور قابل توجهی کاهش خواهد یافت.

حقیقت این است که تحریم های اروپا به همراه تحریم آمریکا که خواهان کاهش حداقل 20 درصدی واردات نفت کشورها از ایران بود در ماه های اول تا حدودی مشتریان نفتی ایران را سردرگم کرد و در مواردی به کاهش صادرات ایران منجر شد، ولی این وضعیت آن چنان که غربی ها پیش بینی می کردند و انتظار داشتند پیش نرفت و اوضاع با سرعتی بسیار بیشتر از آنچه خوش بین ترین ناظران برآورد می کردند دگرگون شد.
تحریم های اروپا به همراه تحریم آمریکا که خواهان کاهش حداقل 20 درصدی واردات نفت کشورها از ایران بود در ماه های اول تا حدودی مشتریان نفتی ایران را سردرگم کرد ولی این وضعیت آن چنان که غربی ها پیش بینی می کردند و انتظار داشتند پیش نرفت و اوضاع با سرعتی بسیار بیشتر از آنچه خوش بین ترین ناظران برآورد می کردند دگرگون شد.

نخستین مشکل زمانی پدیدار شد که عربستان سعودی بر خلاف وعده هایی که داده بود نتوانست خلأ نفت ایران در بازار را پر کند و قیمت ها با شیب بسیار زیاد بالا رفت. «علی النعیمی» وزیر نفت سعودی در ماه اول تحریم ایران وعده داد که بازار هیچ مشکلی را احساس نخواهد کرد ولی افزایش روز افزون قیمت ها، کمبود بنزین در کشورهای اروپایی و افزایش شدید قیمت آن در انگلستان، فرانسه و آمریکا و حادتر شدن بحران اقتصادی در منطقه ی یورو نشان داد مسئله به آن سادگی که ریاض و واشنگتن توافق کرده اند، نیست.

کشورهای آسیایی به خصوص 4 کشور ژاپن، کره جنوبی، هند و چین به سرعت دریافتند که نمی توانند با این وضع کنار بیایند. ژاپن پس از حادثه ی «فوکوشیما» تصمیم گرفته بود که به سرعت از نیاز خود به انرژی هسته ای بکاهد و در نتیجه مطلقاً نمی توانست از منبع تأمین انرژی با ثبات و با سابقه ای مانند ایران صرف نظر کند.

کره ای ها نتوانستند با سعودی قرارداد نفتی ببندند که حتی کمترین شباهتی به قراردادشان با ایران داشته باشد. هند که در مسابقه ی رشد اقتصادی با چین به سر می برد هیچ اهمیتی به تحریم های اروپا نداد و حتی حاضر نشد تحریم های مدنظر آمریکا را هم اجرا کند و با گردن کلفتی دولت آمریکا را مجبور کرد در ماه مارس نام این کشور را در فهرست کشورهایی قرار بدهد که از مجازات های این کشور معاف هستند. چین هم که اساساً تا سال 2020م. جز رشد اقتصادی هیچ اولویت دیگری برای خود تعیین نکرده، زیر بار هیچ کدام از این تحریم ها نرفت و آمریکا را تهدید کرد که اصرار به اجرای تحریم ها باعث وارد آمدن لطمات اساسی به مناسبات دوجانبه ی پکن-واشنگتن خواهد شد.

ضمن اینکه چینی ها که دارنده ی بزرگ ترین اوراق قرضه ی آمریکا هستند، آن قدر باهوش بودند که منبع تأمین نفت خود را به یک دولت مزدور آمریکایی محدود نکنند چرا که خوب می دانستند اگر امروز آمریکا به دلیلی به سعودی گفته با چین نفروشد، فردا ممکن است به دلیلی دیگر دستور قطع فروش نفت را بدهد و ریاض در هر حال گزینه ای جز تبعیت نخواهد داشت.

بنابراین قوس نزول آغاز شد. ابتدا دولت ژاپن با تصویب قانون در پارلمان و اختصاص یک بودجه ی کلان اعلام کرد خودش نفت کش های ایران را بیمه می کند. بعد از آن و در حالی که شرکت هایی مانند لویدز که بزرگ ترین بیمه دهندگان جهان و مستقر در اروپا هستند از سود کلان بیمه ی نفت کش های ایران محروم شدند، شرکت های بیمه ی هندی اعلام کردند آن ها حاضرند وارد این بازار شوند و به ناراحتی آمریکا هم اهمیتی نمی دهند.
تا کنون ایران همچنان محاسبات سابق خود را حفظ کرده است. ایران ثابت کرده است که از جایی به بعد تحریم ایران، جز اینکه جامعه ی جهانی را در مقابل آمریکا قرار می دهد و ایران را وادار به در پیش گرفتن ابتکاراتی می کند که خنثی کردن آن ها هزینه ای بیش از پذیرش زندگی با یک ایران هسته ای دارد.


در نتیجه شرکت انشورنس کورپوریشن هند اعلام کرد که نه تنها نفت کش های حامل نفت ایران به مقصد هند، بلکه نفت کش های ایرانی را که نفت این کشور را به مقصدهای دیگر حمل می کنند هم بیمه خواهد کرد. گام بعدی را خود ایران برداشت و در عمل با ورود به عرصه ی بیمه ی نفت کش ها و اختصاص چند میلیارد دلار به این موضوع، اعلام کرد خود نفت کش هایش را بیمه می کند. نفت کش هایی که نفت ایران را به کره جنوبی می برند، توسط خود ایران بیمه شده اند.


آمریکایی ها روزی گفتند تحریم بنزین ایران گلوله ی نقره است و تحریم نفت و بانک مرکزی را هم گلوله ی طلایی نامیدند. منظورشان هم این بود که این یکی دیگر ردخود ندارد. نام تحریم بیمه ی نفت کش ها را نمی دانم چه چیزی می خواستند بگذارند. در هر حال فرقی نمی کند.


تا کنون تمامی این روش ها امتحان شده و ایران همچنان محاسبات سابق خود را حفظ کرده است. ایران ثابت کرده است که از جایی به بعد تحریم ایران، جز اینکه جامعه ی جهانی را در مقابل آمریکا قرار می دهد و ایران را وادار به در پیش گرفتن ابتکاراتی می کند که خنثی کردن آن ها هزینه ای بیش از پذیرش زندگی با یک ایران هسته ای دارد.(*)ز